रब्बी बियाणे यादी जाहीर: हरभरा, ज्वारी, मका बियाण्यांवर मिळणार ‘एवढे’ अनुदान

राज्यातील शेतकऱ्यांसाठी रब्बी हंगामाच्या पार्श्वभूमीवर राज्य शासनाच्या कृषी विभागामार्फत महत्त्वपूर्ण कार्यवाही सुरू करण्यात आली आहे. महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलद्वारे रब्बी हंगामातील पिकांसाठी अनुदानित तत्त्वावर बियाणे वाटप केले जात असून, यासाठी अर्ज केलेल्या पात्र शेतकऱ्यांची पहिली यादी पोर्टलवर प्रकाशित करण्यात आली आहे. हरभरा, करडई, मका आणि ज्वारी यांसारख्या प्रमुख पिकांसाठी हे अनुदान दिले जात असून, शेतकऱ्यांना एसएमएस (SMS) द्वारे याबाबत पूर्वसूचना देखील देण्यात आली आहे.

योजनेची पार्श्वभूमी आणि कृषी विभागाचे नियोजन

यावर्षी राज्याच्या अनेक भागांमध्ये पावसाचे प्रमाण कमी राहिल्यामुळे दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण झाली आहे. या पार्श्वभूमीवर भविष्यात जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्न गंभीर होऊ नये, यासाठी शासनाने रब्बी हंगामात चारा पिकांवर विशेष लक्ष केंद्रित केले आहे. ज्वारी हे उत्तम चारा पीक मानले जात असल्याने, ज्वारीच्या बियाण्यांचे आणि विशेषतः ४ किलोच्या ‘मिनी किट’चे जास्तीत जास्त शेतकऱ्यांना वाटप करण्याचे उद्दिष्ट कृषी विभागाने निश्चित केले आहे.

या योजनेच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी २८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी अनुदानासाठी लागणारा आवश्यक निधी शासनाकडून उपलब्ध करून देण्यात आला आहे. तसेच, पेरणीला उशीर होऊ नये म्हणून १० नोव्हेंबरपर्यंत या प्रमाणित बियाण्यांचे आणि मिनी किट्सचे वाटप पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.

कोणत्या योजनांतर्गत दिले जातेय बियाणे?

कृषी विभागाकडून शेतकऱ्यांना थेट बियाणे न देता, विशिष्ट योजनांतर्गत अनुदानाचा लाभ दिला जातो. सद्यस्थितीत राज्यात खालील तीन प्रमुख योजनांच्या माध्यमातून रब्बी बियाण्याचे वाटप केले जात आहे:
१. कडधान्य आत्मनिर्भरता अभियान (हरभरा व इतर कडधान्यांसाठी)
२. राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा अभियान (अन्नधान्य पिकांसाठी)
३. राष्ट्रीय खाद्य तेल मिशन / नॅशनल मिशन ऑन एडिबल ऑईल्स (करडई व इतर गळित धान्यांसाठी)

पीकनिहाय मिळणारे अनुदान: संपूर्ण तक्ता आणि माहिती

शेतकऱ्यांचा उत्पादन खर्च कमी व्हावा यासाठी शासनाने पिकांच्या वाणाच्या वयानुसार (Variety Age) अनुदानाचे वेगवेगळे टप्पे निश्चित केले आहेत. नवीन वाणांचा जास्तीत जास्त वापर व्हावा यासाठी ५ वर्षांच्या आतील वाणांना अधिक अनुदान दिले जात आहे.

१. हरभरा (Chickpea) बियाणे अनुदान

यंदा हरभरा बियाण्याच्या अनुदानात शासनाने भरीव वाढ केली आहे.
• ५ वर्षांच्या आतील वाणांसाठी: जास्तीत जास्त ६,००० रुपये प्रति क्विंटलपर्यंत अनुदान दिले जाणार आहे.
• १० वर्षांच्या आतील वाणांसाठी: ५० टक्के अनुदानावर किंवा जास्तीत जास्त ४,००० रुपये प्रति क्विंटल यापैकी जे कमी असेल ते अनुदान दिले जाईल.

२. ज्वारी (Sorghum) बियाणे अनुदान

दुष्काळी परिस्थितीमुळे चारा पीक म्हणून ज्वारीला प्राधान्य दिले जात आहे.
• १० वर्षांच्या आतील वाणांसाठी: ३,००० रुपये प्रति क्विंटल अनुदान निश्चित करण्यात आले आहे. (म्हणजेच ३० रुपये प्रति किलो). जर एखाद्या शेतकऱ्याने १०० किलो ज्वारीचे बियाणे घेतले, तर एकूण रकमेतून प्रति किलो ३० रुपये याप्रमाणे अनुदानाची रक्कम वजा केली जाईल.
• १० वर्षांवरील वाणांसाठी: ५० टक्के किंवा जास्तीत जास्त १,५०० रुपये प्रति क्विंटल अनुदान दिले जाईल.
जास्तीत जास्त शेतकऱ्यांना ज्वारीच्या ४ किलोच्या मिनी किटचे वाटप करण्याचा शासनाचा प्रयत्न आहे.

३. करडई (Safflower) बियाणे अनुदान

• ५ वर्षांच्या आतील वाणांसाठी: ५० टक्के किंवा जास्तीत जास्त १०,५०० रुपये प्रति क्विंटल अनुदान दिले जाणार आहे.
• १० वर्षांवरील वाणांसाठी: या गटातील वाणांसाठी प्रामुख्याने मिनी किटचे वाटप केले जाईल किंवा ५० टक्क्यांपेक्षा जास्त असेल ते अनुदान दिले जाईल.

४. मका (Maize) बियाणे अनुदान

१० वर्षांच्या आतील वाणांसाठी: ५० टक्के किंवा जास्तीत जास्त १०,००० रुपये प्रति क्विंटल (यापैकी जी रक्कम कमी असेल ती) अनुदान म्हणून शेतकऱ्यांना दिली जाईल.

टोकन पद्धत: अनुदानावरील बियाणे प्रत्यक्ष कसे खरेदी करावे?

बियाणे खरेदीची प्रक्रिया अतिशय पारदर्शक ठेवण्यात आली आहे. ज्या शेतकऱ्यांचे नाव पहिल्या यादीत आले आहे, त्यांनी खालीलप्रमाणे कार्यवाही करणे आवश्यक आहे:
१. एसएमएस आणि टोकन: पात्र ठरलेल्या शेतकऱ्यांना कृषी विभागाकडून एसएमएस आलेला आहे. या शेतकऱ्यांना महाडीबीटी पोर्टलवरून बियाणे खरेदीसाठी एक ‘टोकन’ जनरेट करून दिले जाते.
२. अधिकृत विक्रेता: शेतकऱ्यांनी हे टोकन घेऊन शासनाने प्राधिकृत केलेल्या अधिकृत कृषी सेवा केंद्रावर किंवा बियाणे वितरकाकडे जाणे आवश्यक आहे.
३. वजावट आणि पेमेंट: वितरकाकडे टोकन दाखवल्यानंतर, बियाण्याच्या एकूण किमतीतून शासनाची अनुदानाची रक्कम थेट वजा केली जाईल. शेतकऱ्याला केवळ उर्वरित (वरची) रक्कम वितरकाला भरायची आहे आणि बियाणे ताब्यात घ्यायचे आहे.

ज्यांचे नाव पहिल्या यादीत नाही त्यांनी काय करावे?

ज्या शेतकऱ्यांनी ऑनलाईन अर्ज केला होता परंतु पहिल्या यादीत नाव आलेले नाही, त्यांनी निराश होण्याची आवश्यकता नाही. शासनाकडून विशेषतः चारा पिकांसाठी (ज्वारी व इतर) आणि मिनी किट वाटपासाठी लवकरच दुसरी यादी प्रकाशित होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी महाडीबीटी पोर्टलवर आणि आपल्या मोबाईलवरील एसएमएसवर लक्ष ठेवावे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

१. महाडीबीटी रब्बी बियाणे वाटपाची पहिली यादी कुठे पाहावी?
पात्र शेतकऱ्यांना कृषी विभागाकडून थेट मोबाईलवर एसएमएस पाठवण्यात आले आहेत. तसेच, तुम्ही तुमच्या महाडीबीटी (MahaDBT) शेतकरी लॉगिन आयडी आणि पासवर्डचा वापर करून पोर्टलवर तुमची निवड झाली आहे की नाही, हे तपासू शकता.

२. बियाण्यावरील अनुदान थेट बँक खात्यात जमा होणार की बिलातून वजा होणार?
सध्याच्या पद्धतीनुसार, पात्र शेतकऱ्यांना कृषी विभागाकडून टोकन दिले जाते. अधिकृत बियाणे विक्रेत्याकडे हे टोकन दिल्यास, अनुदानाची रक्कम बिलातून जागेवरच वजा केली जाते आणि शेतकऱ्याला फक्त उरलेली रक्कम भरावी लागते.

३. यंदा शासनाचा कोणत्या पिकांवर सर्वाधिक भर आहे आणि का?
राज्यातील दुष्काळी परिस्थितीमुळे चाऱ्याची टंचाई भासू नये म्हणून शासनाचा सर्वाधिक भर ज्वारीसारख्या चारा पिकांवर आहे. यासाठी ज्वारीच्या मिनी किटचे मोठ्या प्रमाणावर वाटप केले जात आहे.

४. हरभरा बियाण्यासाठी जास्तीत जास्त किती अनुदान मिळत आहे?
५ वर्षांच्या आतील नवीन वाणाच्या हरभरा बियाण्यासाठी प्रति क्विंटल जास्तीत जास्त ६,००० रुपयांपर्यंत अनुदान दिले जात आहे.

५. बियाणे मिळवण्याची अंतिम मुदत काय आहे?
कृषी विभागाच्या नियोजनानुसार, १० नोव्हेंबरपर्यंत या अनुदानावरील बियाण्यांचे आणि मिनी किट्सचे वाटप पूर्ण करण्याचे लक्ष्य निर्धारित करण्यात आले आहे. त्यामुळे पात्र शेतकऱ्यांनी वेळेत टोकनचा वापर करून बियाणे खरेदी करणे फायद्याचे ठरेल.