रब्बी पेरणी करावी की नाही? पहा हवामान तज्ज्ञ माणिकराव खुळेंचा अचूक अंदाज!

सध्या राज्यामध्ये परतीच्या पावसाने दडी मारली असून, वाढत्या तापमानामुळे शेतकरी चिंतेत आहेत. सोशल मीडियावर फिरणाऱ्या वेगवेगळ्या हवामान अंदाजांमुळे आणि वादळाच्या चर्चांमुळे शेतकऱ्यांमध्ये मोठा संभ्रम निर्माण झाला आहे. पण खरंच आता पाऊस पडेल का? थंडी कधी सुरू होणार? आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे या बदलत्या वातावरणात रब्बीची पेरणी करणे योग्य ठरेल का?

हवामान विभागाचे निवृत्त शास्त्रज्ञ माणिकराव खुळे यांनी ‘अ‍ॅग्रोवन’ला दिलेल्या विशेष मुलाखतीत या सर्व प्रश्नांची अचूक आणि सविस्तर उत्तरे दिली आहेत. चला तर मग, जाणून घेऊया पुढील काही दिवसांतील हवामानाचा नेमका अंदाज आणि रब्बी हंगामासाठी शेतीचे नियोजन कसे असावे.

सोशल मीडियावरील वादळाच्या अफवांवर विश्वास ठेवू नका!

सध्या सोशल मीडियावर राज्यात वादळी पावसाचे वातावरण तयार झाल्याच्या बातम्या वेगाने पसरत आहेत. परंतु, खुळे सरांनी हे स्पष्ट केले आहे की, महाराष्ट्रात सध्यातरी कोणत्याही मोठ्या पावसाची किंवा चक्रीवादळाची शक्यता नाही.
कुठे पडेल पाऊस? केवळ दक्षिण कोकण (रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग) आणि कोल्हापूरच्या काही भागांत १७ ते २३ ऑक्टोबर दरम्यान तुरळक पावसाची शक्यता आहे.
इतर भागांत कसे राहील वातावरण? उर्वरित महाराष्ट्र जसे की धाराशिव, परभणी, नांदेड आणि लातूर या भागात केवळ ढगाळ वातावरण आणि काही ठिकाणी विजांचा कडकडाट (Thunderstorm) असू शकतो; मात्र मोठा पाऊस होणार नाही. त्यामुळे सोशल मीडियावरील अफवांवर विसंबून राहून शेतीचे कोणतेही नियोजन करू नका.

ऑक्टोबर हिटचा तडाखा आणि वाढलेले तापमान

यंदाची ‘ऑक्टोबर हिट’ नेहमीपेक्षा अधिक भयानक असल्याचे आपण सर्वजण अनुभवत आहोत. सरासरीपेक्षा तापमान तब्बल ३ ते ७ अंशांनी वाढले आहे. यामागे प्रामुख्याने दोन कारणे आहेत:
१. एल निनो (El Nino) चा प्रभाव: पावसाचे प्रमाण कमी झाल्यामुळे जमिनीत ओलावा उरलेला नाही आणि जमीन जास्त तापत आहे.
२. वाऱ्याची स्थिती: अरबी समुद्र आणि मध्य महाराष्ट्राच्या भागात उच्च दाबाचे क्षेत्र निर्माण झाल्याने हवा कोंडली गेली आहे. त्यामुळे उष्णता बाहेर फेकली जात नाहीये.
आनंदाची बातमी: १७ ऑक्टोबरपासून या वाढलेल्या तापमानात हळूहळू घट होण्यास सुरुवात होईल आणि शेतकऱ्यांना उष्णतेपासून थोडा दिलासा मिळेल. पहाटेच्या किमान तापमानात घसरण होऊन जमिनीत थंडावा निर्माण होण्यास सुरुवात होईल.

यंदा थंडी कशी असणार?

अनेकांना वाटत आहे की यंदा थंडी पडणारच नाही आणि थेट उन्हाळाच राहील. मात्र, तसे काहीही होणार नाही. यंदा थंडी नक्की पडणार आहे, फक्त ती अति कडाक्याची (उदा. ४ अंश सेल्सिअसपर्यंत खाली जाणारी) नसेल. सरासरी १० ते १२ अंश सेल्सिअसच्या आसपास थंडी राहील, जी रब्बी पिकांसाठी पुरेशी ठरू शकते.

सर्वात मोठा प्रश्न: रब्बीची पेरणी करावी की नाही?

यंदाचा रब्बी हंगाम खरीप हंगामापेक्षाही अधिक आव्हानात्मक असू शकतो. मराठवाडा आणि विदर्भात बहुतांश ठिकाणी जमिनी कोरड्या पडल्या आहेत. अशा परिस्थितीत खुळे सरांनी शेतकऱ्यांना अत्यंत महत्त्वाचा सल्ला दिला आहे:
पावसावर अवलंबून राहू नका: नोव्हेंबरच्या पहिल्या पंधरवड्यापर्यंत पावसाची कोणतीही शक्यता नाही. त्यामुळे अवकाळी पावसाच्या आशेवर पेरणीची जोखीम घेऊ नका.
सिंचनाची सोय असेल तरच पेरणी करा: ज्या शेतकऱ्यांकडे पिकाला शेवटपर्यंत पुरेल इतके पाणी आणि सिंचनाची हमखास व्यवस्था आहे, त्यांनीच रब्बीची पेरणी करावी. थोडेफार पाणी असल्यास पेरणीचा जुगार खेळू नये, कारण यामुळे मोठी आर्थिक गुंतवणूक वाया जाऊ शकते.

२०२७ च्या मान्सूनबद्दल एक सुखद वार्ता!

काही ठिकाणी अशीही चर्चा सुरू आहे की, ‘सुपर एल निनो’मुळे २०२७ चा मान्सून देखील असाच कोरडा जाईल. पण यावर खुळे सरांनी दिलासादायक माहिती दिली आहे. २०२७ च्या मान्सूनच्या वेळी ‘एल निनो’चा प्रभाव संपून ‘एनसो’ (ENSO) तटस्थ स्थितीत असण्याची दाट शक्यता आहे. याचा अर्थ असा की, २०२७ चा मान्सून शेतकऱ्यांसाठी अतिशय चांगला आणि समाधानकारक असणार आहे.

थोडक्यात : शेतकरी मित्रांनो, सध्याच्या कठीण परिस्थितीत पाण्याचे योग्य नियोजन करणे ही काळाची गरज आहे. खोट्या हवामान अंदाजांना बळी न पडता, स्वतःकडील पाण्याची उपलब्धता तपासूनच रब्बी पेरणीचा अंतिम निर्णय घ्या. ही वेळ सावधगिरी बाळगण्याची आहे, पण भविष्यातील मान्सून नक्कीच आशादायक असल्याने चिंता करण्याची गरज नाही!