दुष्काळातही एकरी 25 क्विंटल सोयाबीन; शेतकऱ्याचा प्रयोग यशस्वी

यंदा राज्यात पावसाने ओढ दिल्याने अनेक भागात दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण झाली आहे. खरीप हंगाम हाती लागतो की नाही, अशी चिंता बळीराजाला सतावत आहे. मात्र, अशा प्रतिकूल परिस्थितीतही परभणी जिल्ह्यातील एका प्रयोगशील शेतकऱ्याने आपल्या शेतात कमाल करून दाखवली आहे. या दुष्काळातही त्यांच्या शेतातील सोयाबीनला एकरी तब्बल २५ क्विंटल उतारा येण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. ही किमया पाहण्यासाठी आता केवळ परभणीच नाही तर बारामती, अमरावती, यवतमाळ आणि अगदी शेजारच्या तेलंगणा राज्यातूनही शेतकरी त्यांच्या शेताला भेट देत आहेत.

नेमका प्रयोग काय?

परभणी जिल्ह्यातील मंठा परिसराजवळच्या गावातील सुशील देशमुख आणि प्रकाशराव देशमुख या बाप-लेकाने आपल्या दोन एकर शेतात सोयाबीनचा एक खास प्रयोग केला आहे.
लागवड पद्धत: देशमुख यांनी पारंपरिक पद्धतीने सोयाबीन न पेरता, दोन ओळीत ४ फुटांचे आणि दोन रोपांमध्ये २ फुटांचे अंतर ठेवून (४x२) लागवड केली आहे.
पाण्याचे योग्य नियोजन: पावसाने दडी मारल्यामुळे शेततळ्याच्या आधारे ठिबक सिंचन (Drip Irrigation) करून या सोयाबीनला अत्यंत गरजेच्या वेळी पाणी देण्यात आले. याच पाण्याच्या अचूक नियोजनामुळे पिकाला पाण्याचा ताण (Stress) बसला नाही.
खास बियाणे: हे सोयाबीन ‘ब्राझील’ (Brazil) या वाणाचे असून त्याच्या एका झाडाला शेकडो शेंगा लगडलेल्या आहेत. त्यामुळे सर्वसाधारण १०-१२ क्विंटलपेक्षा जास्त उत्पन्न न देणारे सोयाबीन इथे २५ क्विंटलपर्यंत झेप घेईल, असा विश्वास प्रत्यक्ष पाहणी करणारे शेतकरी आणि कृषी तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.

सोशल मीडियावर व्हायरल आणि थेट शेतकऱ्यांच्या भेटी

गेल्या काही दिवसांपूर्वी या प्लॉटचा एक व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाला होता. दुष्काळाच्या सावटात असा भरघोस माल पाहून अनेकांनी आश्चर्य व्यक्त केले, तर काहींनी शंकाही घेतली. मात्र, सत्य परिस्थिती जाणून घेण्यासाठी आतापर्यंत ५०० ते ७०० शेतकऱ्यांनी देशमुख यांच्या शेतावर प्रत्यक्ष जाऊन पाहणी केली आहे. शिंगणापूर (जि. परभणी) येथून आलेले प्रगतशील शेतकरी संतोष खिल्लारे आणि वामन कदम यांनी स्वतः या पिकाची पाहणी करून “असे सोयाबीन आपण आयुष्यात पाहिले नाही,” अशी प्रतिक्रिया दिली.

व्यापाऱ्यांना नकार, बियाणे फक्त शेतकऱ्यांनाच!

या व्हिडिओनंतर अनेक बड्या बियाणे कंपन्या आणि व्यापाऱ्यांनी देशमुख यांना फोन करून “हे सोयाबीन बियाणे म्हणून आम्हाला विका, तुम्ही मागाल ती किंमत देऊ,” अशा ऑफर्स दिल्या आहेत. मात्र, देशमुख यांनी या सर्व कंपन्यांना स्पष्ट नकार दिला आहे.

सुशील देशमुख यांनी अत्यंत ठामपणे सांगितले आहे की, “हे सोयाबीन काढणीनंतर, प्रत्यक्षात मोजमाप झाल्यावरच मी याचे खरे उत्पन्न जाहीर करेन. आणि महत्त्वाचे म्हणजे, हे बियाणे मी कोणत्याही कंपनीला किंवा व्यापाऱ्याला न विकता, केवळ आणि केवळ माझ्या शेतकरी बांधवांनाच देणार आहे. जास्तीत जास्त शेतकऱ्यांना याचा फायदा व्हावा म्हणून प्रत्येकाला एक-दोन एकरपुरतेच बियाणे दिले जाईल.”

बुकिंग कधी सुरू होणार?

सध्या या बियाण्यासाठी बारामती, कोपरगाव, शिर्डी, यवतमाळ, नांदेड, अमरावती इथून फोन येत आहेत. मात्र, काढणी पूर्ण होईपर्यंत कोणतीही आगाऊ बुकिंग (Advance Booking) घेतली जाणार नाही, असे देशमुख यांनी स्पष्ट केले आहे. दिवाळीनंतर सोयाबीन काढणीला आल्यावरच प्रत्यक्ष येणाऱ्या शेतकऱ्यांना हे बियाणे उपलब्ध करून दिले जाईल.

कृषी क्षेत्रात सतत नवनवीन आव्हाने उभी राहत असताना, कष्टाला जर अचूक नियोजनाची आणि तंत्रज्ञानाची (ठिबक सिंचन) जोड दिली, तर दुष्काळावरही मात करता येते, हेच परभणीच्या या देशमुख कुटुंबाने दाखवून दिले आहे.
(टीप: या बातमीचा उद्देश दुष्काळातील नुकसान भरपाईबाबत (NDRF/SDRF) दिशाभूल करणे हा नसून, एका शेतकऱ्याने प्रतिकूल परिस्थितीत मिळवलेले यश आणि त्याची प्रेरणादायी कहाणी इतर शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवणे हा आहे.)

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

प्रश्न १: या शेतकऱ्याने सोयाबीनची कोणती जात (वाण) वापरली आहे?
उत्तर: देशमुख यांनी ‘ब्राझील’ या वाणाचे सोयाबीन लावले असून, त्याची वाढ आणि शेंगांची संख्या सर्वसामान्य वाणांपेक्षा खूप जास्त आहे.

प्रश्न २: सोयाबीन लागवडीचे अंतर किती ठेवले आहे?
उत्तर: त्यांनी पारंपरिक पेरणी न करता, दोन ओळीत ४ फूट आणि दोन रोपांमध्ये २ फूट (४x२) अंतर ठेवून टोकण पद्धतीने लागवड केली आहे.

प्रश्न ३: दुष्काळातही पीक इतके चांगले कसे आले?
उत्तर: दोन रोपांमधील भरपूर अंतर आणि वेळेवर शेततळ्यातील पाण्याचा वापर करून ‘ठिबक सिंचनाद्वारे’ (Drip) पाणी दिल्याने पिकाला पाण्याचा ताण बसला नाही.

प्रश्न ४: या सोयाबीनचे बियाणे मला कसे मिळेल?
उत्तर: सदर शेतकऱ्याने स्पष्ट केले आहे की, दिवाळीनंतर पीक काढणी झाल्यावरच बियाणे वितरीत केले जाईल. यासाठी आगाऊ बुकिंग घेतली जाणार नाही, थेट बांधावर येणाऱ्या शेतकऱ्यांनाच हे बियाणे उपलब्ध करून दिले जाईल.

प्रश्न ५: हे शेत कुठे आहे?
उत्तर: हा सोयाबीनचा प्लॉट परभणी जिल्ह्यातील मंठा परिसराजवळ (मंठ्यापासून १५ किमी अंतरावर) आहे.